Dyspaszer (z niem. Dispacheur, ang. Average Adjuster) – jest to wykwalifikowany specjalista zajmujący się sporządzaniem dyspaszy, czyli specjalistycznego dokumentu określającego wysokość szkód i rozliczeń w przypadku wystąpienia tzw. awarii wspólnej (general average) w transporcie morskim.
Awarie wspólne (general average) powstają wtedy, gdy podczas podróży morskiej świadomie dokonuje się poświęcenia części ładunku lub ponosi się wydatki nadzwyczajne, by ocalić statek i pozostały ładunek przed wspólnym zagrożeniem.
Zadania dyspaszera
Główne zadania dyspaszera obejmują:
- określenie, czy dane zdarzenie kwalifikuje się jako awaria wspólna,
- ustalenie wysokości szkody oraz kosztów wynikających z awarii wspólnej,
- obliczenie, jaką część tych kosztów powinny pokryć poszczególne strony (właściciel statku, właściciele ładunku, armator, ubezpieczyciele),
- sporządzenie dokumentu – dyspaszy, który szczegółowo prezentuje dokonane kalkulacje,
- prowadzenie negocjacji oraz udzielanie konsultacji stronom postępowania.
Dyspasza – czym jest i co zawiera?
Dyspasza jest szczegółowym dokumentem, sporządzanym przez dyspaszera. Określa ona:
- szczegółowe informacje o zdarzeniu (czas, miejsce, okoliczności),
- kwalifikację prawną i uzasadnienie zaliczenia do awarii wspólnej,
- kalkulację strat i wydatków poniesionych podczas akcji ratowniczej,
- podział kosztów na wszystkie zainteresowane strony, zgodnie z międzynarodowymi regułami (najczęściej tzw. reguły Yorku-Antwerpii).
Reguły Yorku-Antwerpii
Dyspaszer sporządza dyspaszę w oparciu o Reguły Yorku-Antwerpii (York-Antwerp Rules) – międzynarodowe zasady regulujące sposób ustalania i rozliczania awarii wspólnej. Reguły te:
- opisują sytuacje, które kwalifikują się jako awaria wspólna,
- określają metody obliczania udziałów poszczególnych stron w pokryciu szkód i kosztów.
Kto może być dyspaszerem?
Dyspaszerem jest zazwyczaj:
- specjalista z zakresu prawa morskiego i ubezpieczeń morskich,
- ekspert posiadający stosowne uprawnienia (dyspaszer musi być osobą niezależną),
- osoba z wieloletnim doświadczeniem i praktyką w rozliczeniach szkód morskich.
W Polsce dyspaszerzy wpisywani są na specjalną listę dyspaszerów prowadzoną przez Krajową Izbę Gospodarki Morskiej.
Rola dyspaszera w praktyce ubezpieczeniowej
W praktyce ubezpieczeniowej dyspaszer współpracuje z:
- armatorami,
- właścicielami ładunków,
- firmami ubezpieczeniowymi,
- brokerami ubezpieczeniowymi.
Dyspasza sporządzona przez dyspaszera stanowi podstawę do dalszych roszczeń odszkodowawczych i ostatecznego rozliczenia między stronami.
Przykładowa sytuacja zastosowania dyspaszy:
Wyobraźmy sobie, że statek przewożący kontenery uległ poważnej awarii silnika na pełnym morzu. Aby ratować statek i ładunek, armator decyduje się na wynajęcie holownika, generując wysokie, nadzwyczajne koszty. Dyspaszer dokonuje szczegółowych wyliczeń, dzieląc te koszty pomiędzy właściciela statku, właścicieli poszczególnych ładunków i ich ubezpieczycieli zgodnie z regułami Yorku-Antwerpii. Efektem jego pracy jest dokument dyspaszy, na podstawie którego strony rozliczają się z poniesionych wydatków.
Podsumowanie:
Dyspaszer to ekspert w dziedzinie prawa i ubezpieczeń morskich, sporządzający dokument (dyspaszę), który ustala sposób rozliczenia szkód poniesionych wskutek awarii wspólnej podczas transportu morskiego. Działalność dyspaszera jest kluczowa w skomplikowanych zdarzeniach morskich, w których konieczne jest profesjonalne i obiektywne rozliczenie kosztów poniesionych w interesie wspólnym uczestników transportu morskiego.
Broker Szczecin
Adam Niedzielski