Indywidualne warunki ubezpieczenia (często skracane jako IWU) to szczegółowe postanowienia umowne, które modyfikują lub uzupełniają ogólne warunki ubezpieczenia (OWU), dostosowując je do specyficznych potrzeb danego ubezpieczającego, ubezpieczonego lub przedmiotu ubezpieczenia.
W przeciwieństwie do standardowych OWU, które mają charakter masowy i uniwersalny, IWU opracowuje się z myślą o konkretnym przypadku ubezpieczeniowym. Najczęściej tworzy się je przy zawieraniu umowy o nietypowych parametrach, przy wysokich sumach ubezpieczenia lub wtedy, gdy klient potrzebuje rozszerzyć, zawęzić albo indywidualnie dopasować zakres ochrony.
Miejsce IWU w strukturze umowy ubezpieczenia
Umowa ubezpieczenia może składać się z następujących elementów:
- Ogólne warunki ubezpieczenia (OWU) – zawierają uniwersalne przepisy dotyczące m.in. zakresu ochrony, wyłączeń, procedury likwidacyjnej.
- Indywidualne warunki ubezpieczenia (IWU) – modyfikują zapisy OWU dla konkretnej umowy, nadając jej charakter dostosowany do potrzeb klienta.
- Polisa ubezpieczeniowa – dokument potwierdzający zawarcie umowy, zawierający dane stron, sumy, terminy, składki i ewentualne odniesienia do IWU.
- Załączniki, aneksy, klauzule dodatkowe – uściślające dodatkowe aspekty ochrony, np. klauzule franszyzowe, klauzule kosztów dodatkowych.
Przykłady zastosowania IWU
IWU mogą obejmować:
- Zwiększenie lub zmniejszenie sumy ubezpieczenia w stosunku do standardów przewidzianych w OWU.
- Rozszerzenie zakresu ochrony (np. o ryzyka wyłączone w OWU – jak szkody powstałe podczas transportu, działania sił natury, aktów wandalizmu).
- Zamieszczenie zapisów o indywidualnym udziale własnym lub franszyzie redukcyjnej.
- Wyłączenie niektórych standardowych ryzyk, jeżeli klient nie życzy sobie ich objęcia ochroną.
- Zapisanie obowiązków ubezpieczającego lub ubezpieczyciela, które nie są przewidziane w OWU, np. wymóg cyklicznego przeglądu technicznego mienia.
- Zróżnicowanie wysokości składki lub harmonogramu płatności w sposób niestandardowy.
Charakter prawny IWU
IWU stanowią integralną część umowy ubezpieczenia i mają pierwszeństwo przed OWU, o ile ich zapisy są z nimi sprzeczne. Wynika to z zasady swobody umów (art. 353¹ Kodeksu cywilnego), która umożliwia stronom modyfikację treści stosunku prawnego, jeśli nie jest to sprzeczne z ustawą, zasadami współżycia społecznego ani naturą stosunku prawnego.
Z praktyki orzeczniczej i interpretacyjnej wynika, że:
- W razie kolizji OWU z IWU, stosuje się zapisy indywidualne, jako bardziej precyzyjne i dostosowane do danej sytuacji.
- IWU są szczególnie istotne w przypadku sporów sądowych, ponieważ wskazują na wolę stron przy zawieraniu umowy.
Rola IWU w relacji z klientem
Wprowadzenie IWU świadczy często o:
- elastyczności zakładu ubezpieczeń,
- wysokim standardzie obsługi klienta,
- zaawansowanym charakterze ryzyka, które wymaga niestandardowego podejścia,
- zwiększonej złożoności umowy, której nie można uregulować jedynie OWU.
IWU często wykorzystuje się w segmencie ubezpieczeń korporacyjnych, majątkowych wysokiego ryzyka, transportowych i budowlano-montażowych, a także przy ubezpieczeniach życia o dużej wartości.
Wymogi formalne
Aby IWU były ważne i wiążące:
- powinny być sporządzone na piśmie,
- muszą być zaakceptowane przez obie strony (zwykle podpisane przez ubezpieczającego i przedstawiciela zakładu ubezpieczeń),
- często stanowią załącznik do polisy lub są w niej przywoływane (np. w treści: „Zgodnie z IWU z dnia…”).
Ubezpieczyciel ma również obowiązek:
- przekazać treść IWU klientowi przed zawarciem umowy (obowiązek informacyjny zgodnie z ustawą o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej oraz KC),
- zaznaczyć wyraźnie, które postanowienia OWU zostają zmodyfikowane.
Znaczenie IWU dla stron umowy
Dla ubezpieczającego:
- IWU pozwalają na precyzyjne dopasowanie ochrony do potrzeb,
- umożliwiają wynegocjowanie korzystniejszych warunków (np. obniżki składki w zamian za dodatkowe zabezpieczenia),
- zapewniają większą pewność, że zakres ochrony odpowiada realiom danego przypadku.
Dla ubezpieczyciela:
- IWU pozwalają lepiej zarządzać ryzykiem,
- umożliwiają indywidualne podejście do niestandardowych klientów (np. przedsiębiorców),
- stanowią narzędzie budowy relacji lojalnościowych w długoterminowych kontraktach.
Przykład praktyczny
Firma transportowa zawiera polisę ubezpieczenia pojazdów ciężarowych. OWU przewidują standardowe warunki ochrony tylko na terenie Polski. Jednak klient chce objąć ochroną szkody także na terenie Niemiec i Czech, a ponadto zmniejszyć udział własny w przypadku szkody całkowitej.
Ubezpieczyciel zgadza się na takie warunki i przygotowuje Indywidualne Warunki Ubezpieczenia, w których:
- rozszerza terytorialny zakres ochrony,
- ustala niższy udział własny,
- podnosi składkę proporcjonalnie do rozszerzenia ryzyka.
Różnica między IWU a klauzulami dodatkowymi
- Klauzule dodatkowe – to najczęściej z góry przygotowane przez ubezpieczyciela opcje, możliwe do dołączenia do OWU,
- IWU – to niestandardowe i unikalne zapisy tworzone dla konkretnego klienta lub przedmiotu ubezpieczenia. Klauzule mogą być częścią IWU, ale nie są tożsame z nimi.
Podsumowanie
Indywidualne warunki ubezpieczenia (IWU) to narzędzie prawne i praktyczne, które umożliwia elastyczne dopasowanie standardowej oferty ubezpieczeniowej do specyfiki konkretnego klienta lub ryzyka. Ich znaczenie rośnie wraz ze wzrostem złożoności rynku, szczególnie w ubezpieczeniach korporacyjnych, wysokiego ryzyka i majątkowych. IWU mają moc wiążącą, nadrzędną wobec OWU, o ile zostały poprawnie sformułowane i zaakceptowane przez obie strony. W praktyce stanowią one nie tylko element indywidualizacji ochrony, ale także wyraz zaufania i profesjonalizmu w relacji ubezpieczyciel–klient.
Broker Szczecin
Adam Niedzielski
Więcej na temat pojęć związanych z ubezpieczeniami znajdziesz także na: https://subiektywnieoubezpieczeniach.blogspot.com/
Zobacz też: Informacja przed umowna