Klauzula dodatkowa to zapis w umowie ubezpieczenia, który modyfikuje, rozszerza lub zawęża standardowy zakres ochrony ubezpieczeniowej, wynikający z ogólnych warunków ubezpieczenia (OWU). Klauzule dodatkowe są włączane do umowy za zgodą obu stron – ubezpieczyciela i ubezpieczającego – i mogą stanowić element tzw. „indywidualizacji ochrony”, czyli dopasowania polisy do potrzeb konkretnego klienta lub specyfiki ubezpieczanego ryzyka.
Podstawowa funkcja klauzul dodatkowych
Klauzule te pełnią funkcję instrumentu elastycznego kształtowania zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela. Ich obecność pozwala na:
- rozszerzenie zakresu ochrony, np. o dodatkowe ryzyka, które nie są objęte standardowo (np. terroryzm, powódź, szkody wewnętrzne od przepięć);
- wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności ubezpieczyciela (np. poprzez klauzule franszyzy redukcyjnej lub integralnej);
- dostosowanie zasad wypłaty odszkodowania lub rozliczania szkód (np. klauzula likwidacji szkód w wartości odtworzeniowej zamiast rzeczywistej);
- uregulowanie szczególnych sytuacji prawnych i technicznych, jak np. zmiany właściciela, użytkowania mienia, czasowej nieobecności lub transportu rzeczy.
Rodzaje klauzul dodatkowych w praktyce ubezpieczeniowej
W zależności od funkcji, rodzaju ubezpieczenia i potrzeb klienta, klauzule dodatkowe można podzielić na kilka głównych kategorii:
- Klauzule rozszerzające odpowiedzialność
- Przykład: klauzula powodzi w ubezpieczeniu mienia (gdy powódź jest standardowo wyłączona).
- Inne przykłady: klauzula dewastacji, klauzula wandalizmu, klauzula rozszerzenia o skutki rażącego niedbalstwa.
- Klauzule ograniczające odpowiedzialność
- Przykład: klauzula franszyzy redukcyjnej – określa minimalną wartość szkody, poniżej której odszkodowanie nie jest wypłacane.
- Klauzule porządkowe (techniczno-organizacyjne)
- Przykład: klauzula obowiązku posiadania zabezpieczeń przeciwpożarowych lub antywłamaniowych jako warunku odpowiedzialności ubezpieczyciela.
- Klauzule fakultatywne (opcjonalne)
- Przykład: klauzula assistance w OC komunikacyjnym – umożliwiająca włączenie usług holowania, samochodu zastępczego itp.
- Klauzule specjalistyczne lub branżowe
- Przykład: w ubezpieczeniach budowlano-montażowych – klauzula robót ziemnych, klauzula prób rozruchowych, klauzula mienia powierzonych.
Sposób wprowadzania klauzul do umowy
W praktyce, klauzule dodatkowe są załącznikami lub integralnymi punktami ogólnych warunków ubezpieczenia, a ich obowiązywanie wymaga:
- jednoznacznego wskazania w dokumencie polisy, że dana klauzula jest częścią umowy;
- zaakceptowania przez obie strony – ubezpieczający musi być świadomy ich treści i skutków;
- zwykle opłacenia dodatkowej składki, jeśli rozszerzają zakres ochrony.
Niezastosowanie się do treści niektórych klauzul (np. niedopełnienie obowiązku zabezpieczeń) może skutkować odmową wypłaty odszkodowania.
Przykłady praktyczne
- W ubezpieczeniu mienia: klient firmy ubezpieczeniowej decyduje się na rozszerzenie ochrony o szkody spowodowane zalaniem wodą z instalacji ppoż., które standardowo nie były objęte polisą. Otrzymuje wówczas klauzulę dodatkową o nazwie „klauzula rozszerzenia ochrony o szkody wodociągowe”.
- W ubezpieczeniu komunikacyjnym: właściciel pojazdu włącza klauzulę terytorialną, która rozszerza ochronę autocasco na kraje spoza Unii Europejskiej.
- W ubezpieczeniu OC zawodowego: architekt może zawrzeć dodatkową klauzulę retroaktywną, obejmującą również roszczenia z tytułu zdarzeń sprzed zawarcia umowy, ale zgłoszonych w trakcie jej trwania.
Znaczenie dla klienta i zakładu ubezpieczeń
Dla klienta (ubezpieczającego) klauzula dodatkowa oznacza możliwość lepszego dopasowania polisy do indywidualnych potrzeb i zwiększenie zakresu ochrony w sytuacjach nietypowych lub wysokiego ryzyka.
Dla zakładu ubezpieczeń – to narzędzie zarządzania ryzykiem i elastycznego kształtowania produktów, które pozwala zróżnicować ofertę oraz lepiej dopasować ceny do poziomu ochrony.
W obu przypadkach kluczowe jest zrozumienie brzmienia i skutków klauzuli, ponieważ ma ona moc równoważną postanowieniom umowy głównej.
Uwagi interpretacyjne i ryzyka
- Klauzule powinny być jasne, precyzyjne i jednoznaczne – ich nieprecyzyjne sformułowanie może prowadzić do sporów o zakres odpowiedzialności.
- W przypadku kolizji klauzuli z OWU, zwykle pierwszeństwo ma zapis bardziej korzystny dla klienta, zgodnie z zasadą in dubio contra proferentem.
- Klauzule mogą modyfikować odpowiedzialność także na niekorzyść klienta, ale tylko przy jego świadomej zgodzie i z zachowaniem transparentności.
Podsumowanie
Klauzula dodatkowa to istotny mechanizm konstrukcji elastycznych i spersonalizowanych umów ubezpieczenia. Jej zastosowanie umożliwia dostosowanie ochrony do specyfiki sytuacji klienta, uwzględniając niestandardowe ryzyka, rozszerzenia zakresu odpowiedzialności czy szczególne wymogi formalne. Prawidłowe stosowanie i rozumienie klauzul dodatkowych wymaga staranności, świadomości prawnej i analizy ryzyka – zarówno po stronie ubezpieczyciela, jak i ubezpieczającego.
Broker Szczecin
Adam Niedzielski
Więcej na temat pojęć związanych z ubezpieczeniami znajdziesz także na: https://subiektywnieoubezpieczeniach.blogspot.com/
Zobacz też: Assistance