Kryteria oceny ryzyka w ubezpieczeniach to zestaw czynników analizowanych przez zakład ubezpieczeń przed zawarciem umowy w celu określenia prawdopodobieństwa wystąpienia szkody oraz możliwego rozmiaru przyszłych strat.
Są to obiektywne i mierzalne elementy, które pozwalają ubezpieczycielowi ocenić:
- czy dane ryzyko może zostać objęte ochroną,
- jaka powinna być wysokość składki,
- jakie warunki powinny znaleźć się w umowie,
- czy konieczne jest zastosowanie dodatkowych ograniczeń odpowiedzialności.
Każde towarzystwo ubezpieczeniowe tworzy własne procedury taryfikacyjne, w których określa, które czynniki mają największe znaczenie dla konkretnego rodzaju ubezpieczenia.
Podstawa prawna
Podstawę prawną oceny ryzyka stanowią przede wszystkim przepisy:
- Kodeksu cywilnego,
- ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej,
- rekomendacje Komisji Nadzoru Finansowego,
- Ogólne Warunki Ubezpieczenia (OWU).
Kodeks cywilny określa obowiązki stron umowy ubezpieczenia, w tym obowiązek przekazywania prawdziwych informacji dotyczących ryzyka.
Z kolei ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej nakłada na zakłady ubezpieczeń obowiązek właściwej oceny ryzyka oraz utrzymywania odpowiednich rezerw finansowych.
W praktyce bardzo ważną rolę odgrywają również wytyczne KNF dotyczące zarządzania ryzykiem oraz zasad ustalania składek.
Geneza oceny ryzyka
Ocena ryzyka stanowi fundament działalności ubezpieczeniowej praktycznie od początku istnienia rynku ubezpieczeń.
Już pierwsze formy ubezpieczeń morskich opierały się na analizie prawdopodobieństwa utraty statku albo ładunku.
Wraz z rozwojem statystyki, matematyki aktuarialnej oraz systemów analitycznych proces oceny ryzyka stał się coraz bardziej precyzyjny.
Współczesne towarzystwa wykorzystują nie tylko dane historyczne, ale również:
- algorytmy statystyczne,
- modele prognostyczne,
- analizę szkodowości,
- dane geograficzne,
- informacje techniczne i medyczne.
Dzięki temu możliwe jest dokładniejsze dopasowanie składki do poziomu rzeczywistego ryzyka.
Zastosowanie w praktyce ubezpieczeniowej
Ubezpieczenia majątkowe
W ubezpieczeniach majątkowych analizowane są m.in.:
- rodzaj mienia,
- wartość nieruchomości,
- lokalizacja,
- sposób zabezpieczenia,
- historia szkód,
- przeznaczenie budynku albo lokalu.
Przykładowo dom położony na terenie zagrożonym powodzią może zostać oceniony jako ryzyko wyższe niż podobna nieruchomość znajdująca się poza strefą zagrożenia.
Ubezpieczenia komunikacyjne
W polisach komunikacyjnych znaczenie mają m.in.:
- wiek kierowcy,
- doświadczenie za kierownicą,
- marka i model pojazdu,
- miejsce parkowania,
- przebieg samochodu,
- wcześniejsza historia szkodowa.
Na tej podstawie ubezpieczyciel ustala wysokość składki oraz ewentualne zwyżki albo zniżki.
Ubezpieczenia osobowe i na życie
W przypadku polis życiowych oraz zdrowotnych analizie podlegają m.in.:
- wiek,
- stan zdrowia,
- wykonywany zawód,
- styl życia,
- historia medyczna,
- czynniki zwiększające ryzyko zachorowania.
Dlatego osoby wykonujące niebezpieczne zawody albo uprawiające sporty ekstremalne często płacą wyższe składki.
Ubezpieczenia firmowe
W ubezpieczeniach przedsiębiorstw ocenia się przede wszystkim:
- rodzaj działalności,
- skalę działalności,
- poziom obrotów,
- stosowane zabezpieczenia,
- procedury bezpieczeństwa,
- wcześniejsze szkody.
W praktyce działalność o podwyższonym poziomie ryzyka może wymagać dodatkowych zabezpieczeń albo specjalnych warunków umowy.
Wpływ na składkę i warunki umowy
Na podstawie zebranych danych ubezpieczyciel tworzy tzw. profil ryzyka klienta.
To właśnie od niego zależy:
- wysokość składki,
- możliwość zawarcia umowy,
- zakres ochrony,
- zastosowanie udziałów własnych,
- wprowadzenie franszyzy redukcyjnej,
- ewentualne wyłączenia odpowiedzialności.
W niektórych przypadkach bardzo wysoki poziom ryzyka może skutkować odmową zawarcia umowy ubezpieczenia.
Znaczenie przy odnowieniu polisy
Kryteria oceny ryzyka mają znaczenie nie tylko przy zawieraniu pierwszej umowy, ale również podczas jej odnowienia.
Towarzystwo analizuje wtedy m.in.:
- historię szkodową klienta,
- zmiany dotyczące przedmiotu ubezpieczenia,
- aktualny poziom zagrożenia,
- wcześniejszy przebieg współpracy.
W praktyce częste szkody albo wzrost ryzyka mogą prowadzić do podwyższenia składki przy kontynuacji ochrony.
Przykład praktyczny
Pan Adam chce ubezpieczyć dom jednorodzinny.
Podczas oceny ryzyka ubezpieczyciel analizuje lokalizację nieruchomości, rodzaj zabezpieczeń, historię wcześniejszych szkód oraz wartość budynku.
Ponieważ dom znajduje się na terenie zagrożonym podtopieniami, a dodatkowo w przeszłości wystąpiła już szkoda związana z zalaniem, towarzystwo stosuje wyższą składkę oraz dodatkową franszyzę redukcyjną.
Podsumowanie
Kryteria oceny ryzyka to zestaw czynników wykorzystywanych przez zakłady ubezpieczeń do określenia prawdopodobieństwa wystąpienia szkody oraz ustalenia warunków ochrony ubezpieczeniowej.
Dla klientów oznaczają one wpływ na wysokość składki i zakres ochrony, natomiast dla rynku ubezpieczeniowego stanowią podstawowe narzędzie pozwalające zachować równowagę finansową oraz prawidłowo zarządzać ryzykiem ubezpieczeniowym.
Więcej na temat pojęć związanych z ubezpieczeniami znajdziesz także na: https://subiektywnieoubezpieczeniach.blogspot.com/
Zobacz też: Kompensacja szkody