Gwarancja ubezpieczeniowa to specyficzny rodzaj zobowiązania, w którym zakład ubezpieczeń (gwarant) zobowiązuje się do wypłaty określonej kwoty beneficjentowi gwarancji (np. kontrahentowi, organowi administracji) w przypadku, gdy zleceniodawca gwarancji (np. wykonawca, przedsiębiorca) nie wywiąże się z określonych w umowie zobowiązań. Gwarancja ta nie jest tożsama z klasycznym ubezpieczeniem, mimo że wystawiana jest przez zakłady ubezpieczeń – jej funkcja jest bardziej zbliżona do instrumentów finansowych zabezpieczających wykonanie zobowiązań kontraktowych.
Podstawy prawne
W polskim systemie prawnym gwarancja ubezpieczeniowa nie posiada odrębnej, kompleksowej regulacji ustawowej. W praktyce opiera się na:
- Kodeksie cywilnym (KC) – w szczególności w zakresie ogólnych przepisów dotyczących zobowiązań,
- Ustawie o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej,
- Normach międzynarodowych – w przypadku umów realizowanych z podmiotami zagranicznymi (np. regulacje ICC dotyczące gwarancji bankowych i ubezpieczeniowych).
Gwarancje ubezpieczeniowe są uważane za instrumenty zaliczane do tzw. ubezpieczeń finansowych.
Strony gwarancji ubezpieczeniowej
- Gwarant (Zakład Ubezpieczeń) – podmiot, który wystawia gwarancję i zobowiązuje się do świadczenia pieniężnego w przypadku ziszczenia się określonego warunku.
- Zleceniodawca– podmiot, który wnioskuje o wystawienie gwarancji. Najczęściej jest to wykonawca zobowiązany z tytułu kontraktu.
- Beneficjent– podmiot, na rzecz którego wystawiona jest gwarancja. Może to być inwestor, zamawiający lub inna instytucja wymagająca zabezpieczenia.
Funkcje gwarancji ubezpieczeniowej
- Zabezpieczenie wykonania umowy – np. w kontraktach budowlanych, dostawach towarów lub usług.
- Zabezpieczenie zaliczki – zapewnia, że środki przekazane w formie zaliczki zostaną zwrócone, jeśli kontrahent nie wywiąże się z umowy.
- Gwarancja usunięcia wad i usterek – stosowana głównie w kontraktach budowlanych, gdzie zapewnia pokrycie kosztów napraw w okresie rękojmi lub gwarancji jakości.
- Gwarancja należytego wykonania kontraktu – zabezpiecza zamawiającego przed nienależytym wykonaniem zobowiązań przez wykonawcę.
- Gwarancja przetargowa (wadium) – zabezpieczenie składane na etapie postępowania przetargowego, zapewniające, że oferent nie wycofa oferty oraz podpisze umowę, jeśli zostanie wybrany.
Rodzaje gwarancji ubezpieczeniowych
- Gwarancje przetargowe (wadialne) – związane z uczestnictwem w przetargach publicznych i komercyjnych.
- Gwarancje należytego wykonania umowy – stosowane po zawarciu umowy w celu zabezpieczenia poprawnego wykonania zobowiązań.
- Gwarancje zwrotu zaliczki – zabezpieczają zwrot zaliczek w przypadku niewywiązania się z umowy.
- Gwarancje usunięcia wad i usterek – chronią beneficjenta po zakończeniu realizacji projektu, w okresie gwarancyjnym.
- Gwarancje celne – stosowane w obrocie międzynarodowym, szczególnie w procedurach celnych.
Proces uzyskania gwarancji
- Złożenie wniosku do zakładu ubezpieczeń, zawierającego informacje o charakterze kontraktu i oczekiwanej gwarancji.
- Ocena zdolności finansowej zleceniodawcy – zakład ubezpieczeń analizuje sytuację finansową przedsiębiorcy, historię realizacji umów, a także jego wiarygodność.
- Podpisanie umowy gwarancyjnej – po pozytywnej ocenie zakład wystawia gwarancję, która może być jednorazowa lub odnawialna.
- Wystawienie dokumentu gwarancyjnego – dokument ten określa warunki gwarancji, jej kwotę, termin ważności oraz sposób realizacji.
Różnice między gwarancją ubezpieczeniową a bankową
| Cecha | Gwarancja Ubezpieczeniowa | Gwarancja Bankowa |
| Wystawca | Zakład ubezpieczeń | Bank |
| Wpływ na zdolność kredytową | Zazwyczaj nie wpływa | Obciąża zdolność kredytową |
| Koszty | Zazwyczaj niższe | Zwykle wyższe |
| Dostępność | Szybsze procedury | Bardziej formalne |
| Popularność | Wzrost w kontraktach publicznych | Tradycyjnie stosowana |
Korzyści stosowania gwarancji ubezpieczeniowej
- Oszczędność środków finansowych – nie obciąża linii kredytowej, co jest istotne dla płynności finansowej firmy.
- Elastyczność – często łatwiejsze i szybsze uzyskanie niż w przypadku banków.
- Profesjonalne wsparcie – zakłady ubezpieczeń często oferują dodatkowe doradztwo w zakresie zarządzania ryzykiem kontraktowym.
Podsumowanie
Gwarancja ubezpieczeniowa to skuteczny instrument zabezpieczenia interesów kontraktowych, coraz powszechniej stosowany w obrocie gospodarczym, zwłaszcza w przetargach publicznych i dużych kontraktach handlowych. Oferuje alternatywę dla klasycznych gwarancji bankowych, pozwalając przedsiębiorcom zachować płynność finansową i zwiększyć wiarygodność w oczach kontrahentów. Pomimo braku kompleksowej regulacji ustawowej, mechanizm ten jest szeroko akceptowany i ceniony zarówno przez instytucje publiczne, jak i podmioty prywatne.
Broker Szczecin
Adam Niedzielski
Więcej na temat pojęć związanych z ubezpieczeniami znajdziesz także na: https://subiektywnieoubezpieczeniach.blogspot.com/
Zobacz też: Ekspiracja