Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) to specjalny typ rachunku finansowego, umożliwiający dobrowolne i długoterminowe gromadzenie oszczędności z przeznaczeniem na cele emerytalne. Jest to rozwiązanie uregulowane prawnie, stanowiące część tzw. III filaru polskiego systemu emerytalnego – czyli filaru opartego na dobrowolnych inicjatywach jednostki.
Celem IKE jest zwiększenie przyszłych świadczeń emerytalnych poprzez umożliwienie osobom fizycznym samodzielnego odkładania środków, które mogą wykorzystać po osiągnięciu określonego wieku. Oszczędzający, korzystając z tej formy inwestowania, zyskuje m.in. zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki), co czyni ten instrument korzystnym z punktu widzenia długoterminowego planowania finansowego.
Podstawa prawna
Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego wprowadzono system IKE (Dz.U. z 2020 r., poz. 166). Ustawa określa zasady otwierania, prowadzenia, funkcjonowania i wypłat środków zgromadzonych na koncie IKE.
Kto może założyć IKE
Prawo do założenia IKE przysługuje:
- osobom pełnoletnim, posiadającym pełną zdolność do czynności prawnych,
- osobom niepełnoletnim, które ukończyły 16. rok życia, pod warunkiem uzyskiwania dochodów z tytułu pracy (np. umowa o pracę).
Jedna osoba może posiadać tylko jedno IKE, ale może przenosić zgromadzone środki pomiędzy różnymi instytucjami prowadzącymi tego typu rachunki.
Formy prowadzenia IKE
IKE może być prowadzone w różnych formach, a oszczędzający ma prawo wyboru najodpowiedniejszego dla siebie typu:
- Rachunek oszczędnościowy w banku – bezpieczny, ale oferujący niskie oprocentowanie.
- Fundusze inwestycyjne – pozwalają na inwestowanie środków w jednostki uczestnictwa funduszy, różniących się profilem ryzyka.
- Polisa ubezpieczeniowa z funduszem kapitałowym – łączy ubezpieczenie na życie z możliwością inwestowania.
- Rachunek maklerski – umożliwia samodzielne inwestowanie w akcje, obligacje, ETF-y i inne instrumenty notowane na giełdzie.
- Dobrowolny fundusz emerytalny (DFE) – forma zbliżona do otwartego funduszu emerytalnego, ale dostępna na zasadach dobrowolności.
Wpłaty i limity
Na IKE można dokonywać dowolnych wpłat w ciągu roku, jednak ich łączna kwota nie może przekroczyć ustawowego limitu rocznego, który jest ustalany corocznie przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.
Wysokość limitu odpowiada trzykrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej.
Przykład (dane orientacyjne):
- Limit na 2024 rok wynosił 20 805 zł,
- W kolejnych latach wartość ta może się zmieniać wraz ze wzrostem wynagrodzeń.
Wpłaty przekraczające ten limit nie korzystają z preferencji podatkowych i mogą zostać zwrócone lub przeniesione na inny rachunek.
Korzyści podatkowe
Najważniejszą zachętą do korzystania z IKE jest zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych (19%), jeśli spełnione zostaną określone warunki:
- ukończenie 60 lat, lub 55 lat w przypadku uzyskania uprawnień emerytalnych,
- oraz spełnienie jednego z dwóch warunków:
- wpłat dokonywano w co najmniej 5 różnych latach kalendarzowych,
- lub wpłacono co najmniej 80% limitu rocznego przez co najmniej 5 lat.
Spełnienie tych warunków skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku Belki przy wypłacie środków.
Wypłata środków
IKE zapewnia dużą elastyczność w zakresie dostępu do zgromadzonych środków.
- Wypłata całkowita – możliwa po osiągnięciu wieku emerytalnego i spełnieniu warunków ustawowych; wolna od podatku kapitałowego.
- Wypłata częściowa – możliwa, bez konieczności likwidacji konta; może powodować częściowe opodatkowanie.
- Zwrot środków – możliwy w każdej chwili, ale wiąże się z koniecznością zapłaty podatku od zysków kapitałowych (utrata przywileju podatkowego).
Środki zgromadzone na IKE podlegają dziedziczeniu, a wypłata dla osoby uposażonej jest wolna od podatku od spadków i darowizn.
Zalety IKE
- Ochrona kapitału przed inflacją – dzięki możliwości inwestowania w różne aktywa.
- Brak obowiązku regularnych wpłat – oszczędzający sam decyduje o częstotliwości i wysokości przelewów.
- Zachęty podatkowe – zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych, co może znacząco zwiększyć końcową wartość kapitału.
- Dziedziczenie bez podatku – środki mogą zostać przekazane bliskim bez strat podatkowych.
- Elastyczność inwestycyjna – szeroki wybór dostępnych form prowadzenia konta pozwala na dostosowanie do profilu ryzyka klienta.
Wady i ograniczenia
- Brak bieżących ulg podatkowych (w odróżnieniu od IKZE, które pozwala na odliczenie wpłat od podstawy opodatkowania).
- Limit roczny – ogranicza możliwość szybkiego zgromadzenia dużego kapitału.
- Ryzyko inwestycyjne – zależne od wybranej formy inwestycji, szczególnie w przypadku funduszy lub rachunku maklerskiego.
- Brak gwarancji wypłaty określonej kwoty – efekt końcowy zależy od wyników inwestycji.
Znaczenie IKE w systemie emerytalnym
IKE jest jednym z kluczowych instrumentów prywatnego zabezpieczenia emerytalnego, odpowiadającym na rosnącą potrzebę niezależności finansowej w wieku poprodukcyjnym. Ze względu na niepewność co do wysokości przyszłych emerytur z systemu publicznego, rozwiązania III filaru – w tym IKE – zyskują na znaczeniu jako bezpieczne i korzystne podatkowo narzędzie budowania kapitału.
Rola IKE będzie jeszcze większa w perspektywie demograficznego starzenia się społeczeństwa i prognozowanych obciążeń dla budżetu ZUS.
Porównanie z innymi narzędziami
| Cecha | IKE | IKZE | PPE (pracowniczy program emerytalny) |
| Dobrowolność | ✔️ | ✔️ | ❌ (organizowany przez pracodawcę) |
| Zwolnienie z podatku Belki | ✔️ (po spełnieniu warunków) | ❌ (podatek ryczałtowy 10%) | ✔️ |
| Odliczenie od dochodu | ❌ | ✔️ | ✔️ (częściowo przez pracodawcę) |
| Limit wpłat rocznych | Wyższy | Niższy | Ustalany odrębnie przez firmę |
Podsumowanie
Indywidualne Konto Emerytalne to stabilny i przystępny instrument wspierający budowanie prywatnych oszczędności emerytalnych. Dzięki ustawowej ochronie, elastyczności, zwolnieniu z podatku od zysków kapitałowych i możliwości samodzielnego wyboru formy inwestycji, IKE stanowi skuteczne narzędzie zabezpieczenia finansowego na przyszłość. W obliczu niepewności związanej z systemem publicznych świadczeń, jego rola jako elementu finansowej niezależności na emeryturze będzie miała rosnące znaczenie.
Broker Szczecin
Adam Niedzielski
Więcej na temat pojęć związanych z ubezpieczeniami znajdziesz także na: https://subiektywnieoubezpieczeniach.blogspot.com/
Zobacz też: Bordereau szkodowe