Na polskim rynku ubezpieczeniowym klauzule dotyczące alkoholu i środków odurzających stanowią jeden z najważniejszych obszarów wyłączeń odpowiedzialności towarzystw ubezpieczeniowych. Są to zapisy, które decydują o tym, czy i w jakim zakresie ubezpieczyciel wypłaci świadczenie, gdy szkoda powstała w związku z tym, że osoba ubezpieczona była pod wpływem alkoholu, narkotyków, leków psychotropowych lub innych substancji zmieniających świadomość.
Brak ustawowej definicji klauzuli alkoholowej
W polskim prawie nie ma jednej, ogólnej definicji klauzuli alkoholowej – to pojęcie funkcjonuje głównie w praktyce ubezpieczeniowej. Jednak odnosi się ono bezpośrednio do tzw. wyłączeń odpowiedzialności ubezpieczyciela, które są dozwolone zgodnie z Kodeksem cywilnym (art. 805–834).
Standardowe wyłączenia odpowiedzialności w ubezpieczeniach
Klasyczna postać tych klauzul polega na całkowitym wyłączeniu odpowiedzialności za szkody powstałe w takich okolicznościach. Zapis ten znajdziemy zarówno w ubezpieczeniach indywidualnych (np. NNW, ubezpieczeniach turystycznych czy na życie), jak i w polisach zbiorowych dla pracowników. Klauzula alkoholowa bywa jednak czasem rozszerzana – w ramach dodatkowo płatnych wariantów – tak aby umożliwić wypłatę świadczenia nawet wtedy, gdy ubezpieczony miał niewielkie stężenie alkoholu we krwi, np. do 0,2 czy 0,5 promila. W odniesieniu do środków odurzających, takich jak marihuana, amfetamina czy silne leki psychotropowe, zdecydowana większość polis zachowuje pełne wyłączenie odpowiedzialności, bez możliwości rozszerzenia ochrony.
Konsekwencje dla kierowców zawodowych i pracodawcy
W przypadku kierowców zawodowych pracujących u przedsiębiorcy sytuacja jest znacznie bardziej złożona. Kierowca prowadzi powierzony pojazd, odpowiada za ładunek i bezpieczeństwo na drodze. Często reprezentuje też firmę w kontaktach z klientami.
Wystąpienie szkody ma konsekwencje nie tylko dla kierowcy, lecz także dla przedsiębiorstwa. Firma ponosi zarówno skutki finansowe, jak i wizerunkowe.
Jeśli kierowca był pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, ubezpieczyciel może odmówić wypłaty świadczenia z AC, NNW lub OC przewoźnika.
Jeśli szkoda zostanie pokryta z obowiązkowego OC, ubezpieczyciel może zastosować regres. Żąda wtedy zwrotu wypłaconego odszkodowania od przedsiębiorcy, a później — ewentualnie — od kierowcy.
Ryzyko finansowe dla pracodawcy i konsekwencje regresu
Dla pracodawcy oznacza to realne zagrożenie dla majątku firmy. Sam koszt zniszczonego samochodu ciężarowego może sięgać kilkuset tysięcy złotych. Do tego dochodzą straty wynikające z przerwania dostaw, kary umowne od kontrahentów, koszty obsługi prawnej i odszkodowania wypłacone osobom poszkodowanym. W niektórych przypadkach, gdy firma nie posiada ubezpieczenia OC pracodawcy lub odpowiednio zabezpieczonych umów z kierowcą, całość strat ponosi przedsiębiorca. Nawet jeśli formalnie regres można przenieść na pracownika, to w praktyce kierowcy nie dysponują majątkiem, który pozwoliłby pokryć szkody o takiej wartości – co sprawia, że odpowiedzialność finansowa realnie spada na firmę.
Statystyki dotyczące nietrzeźwych kierowców i kierowców zawodowych
Według danych Komendy Głównej Policji w 2023 roku zatrzymano ponad 98 000 nietrzeźwych kierowców.
Nie ma oddzielnych statystyk dla kierowców zawodowych. Dane ITD pokazują jednak, że 1–2% z nich było pod wpływem alkoholu lub narkotyków.
Choć odsetek wydaje się niski, w całym sektorze transportowym oznacza to tysiące potencjalnych zdarzeń.
Jeśli dojdzie do wypadku, takie sytuacje mogą pozbawić przedsiębiorcę ochrony ubezpieczeniowej.
Ocena ryzyka i wymagania ubezpieczycieli wobec firm transportowych
Warto również zauważyć, że coraz więcej towarzystw ubezpieczeniowych wprowadza mechanizmy analizy ryzyka dla firm transportowych, które obejmują nie tylko historię szkód, ale też procedury zarządzania trzeźwością wśród pracowników. Brak regularnych kontroli alkomatowych, procedur wewnętrznych lub szkoleń BHP w tym zakresie może skutkować podwyższeniem składki lub odmową zawarcia umowy. Odpowiedzialny przedsiębiorca powinien zatem nie tylko zadbać o dobrą polisę, ale również o narzędzia prewencyjne – w tym obowiązkowe testy trzeźwości i procedury zgłaszania leków wpływających na zdolność prowadzenia pojazdu.
Podsumowanie
Klauzule alkoholowe i narkotykowe w ubezpieczeniach to realny mechanizm ograniczania odpowiedzialności towarzystw ubezpieczeniowych, który szczególnie silnie dotyka kierowców zawodowych i firmy transportowe. Spożycie alkoholu lub środków odurzających przez pracownika może skutkować nie tylko utratą ochrony ubezpieczeniowej, ale też ogromnymi stratami finansowymi dla pracodawcy. Świadoma polityka prewencyjna i odpowiednio dobrane ubezpieczenia to dziś konieczność – nie tylko z punktu widzenia prawa, ale przede wszystkim ochrony stabilności firmy.
Broker Szczecin
Adam Niedzielski
Więcej na temat pojęć związanych z ubezpieczeniami znajdziesz także na: https://subiektywnieoubezpieczeniach.blogspot.com/
Zobacz też: Inspekcja ubezpieczeniowa