Moratorium to czasowe wstrzymanie albo odroczenie określonych obowiązków, płatności lub działań prawnych.
W języku ubezpieczeniowym nie jest to jedno, uniwersalne pojęcie zdefiniowane dla całego rynku w pojedynczej ustawie.
Termin ten występuje w kilku różnych kontekstach. Najczęściej oznacza czasowe powstrzymanie wykonywania określonych zobowiązań albo uprawnień.
Może być wprowadzane z przyczyn nadzwyczajnych, ostrożnościowych lub politycznych.
Dlatego znaczenie moratorium trzeba zawsze odczytywać w kontekście konkretnego rodzaju ubezpieczenia albo regulacji, w której występuje.
Moratorium w polskim prawie ubezpieczeniowym
W polskim prawie ubezpieczeniowym wyraźnie nazwany przykład moratorium występuje przy ubezpieczeniach eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa.
Ustawa o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach kontraktów eksportowych zalicza do ryzyka politycznego „ogłoszenie powszechnego moratorium płatniczego”.
Może je ogłosić rząd państwa dłużnika albo państwa uczestniczącego w regulowaniu należności.
W tym znaczeniu moratorium nie jest decyzją ubezpieczyciela wobec klienta.
Stanowi zdarzenie polityczne i finansowe po stronie obcego państwa. Może ono uniemożliwić zapłatę za kontrakt eksportowy i uruchomić ochronę ubezpieczeniową.
Ekonomiczne znaczenie moratorium
Logika ekonomiczna moratorium wiąże się z sytuacją nadzwyczajną.
System prawny albo organ publiczny uznaje wtedy, że zwykłe wykonywanie płatności lub innych obowiązków powinno zostać czasowo zatrzymane.
W ubezpieczeniach eksportowych chodzi o ochronę przed skutkami decyzji władz publicznych albo kryzysu państwowego po stronie zagranicznego dłużnika.
Eksporter nie ponosi wtedy szkody dlatego, że kontrahent po prostu nie chce zapłacić.
Przyczyną jest nadzwyczajna blokada płatnicza o charakterze publicznym.
Z punktu widzenia rynku ma to duże znaczenie. Pozwala bowiem odróżnić ryzyko handlowe od ryzyka politycznego.
Geneza pojęcia moratorium
Geneza moratorium w ubezpieczeniach wiąże się z rozwojem handlu międzynarodowego.
Znaczenie miały również doświadczenia związane z kryzysami finansowymi i politycznymi.
Rynek ubezpieczeń musiał uwzględnić sytuacje, w których szkoda nie wynika z fizycznego zniszczenia mienia. Jej przyczyną nie musi być także niewypłacalność pojedynczego kontrahenta.
Problem może wynikać z decyzji państwa albo załamania całego systemu płatniczego.
Dlatego moratorium weszło do języka ubezpieczeń przede wszystkim jako element ochrony eksportu oraz inwestycji zagranicznych.
Jego funkcją stało się opisanie ryzyka, którego nie można sprowadzić wyłącznie do zwykłej zwłoki lub klasycznej niewypłacalności.
Moratorium jako narzędzie ostrożnościowe
Pojęcie to ma również drugie znaczenie, związane ze stabilnością sektora ubezpieczeniowego.
W dokumentach EIOPA moratorium pojawia się jako możliwe narzędzie nadzorcze albo resolution.
Może ono polegać na czasowym wstrzymaniu przepływów płatniczych lub zawieszeniu płatności wobec części wierzycieli.
Takie rozwiązanie może być stosowane w sytuacji kryzysowej zakładu ubezpieczeń.
Nie jest to standardowy element detalicznego ubezpieczenia kupowanego przez klienta.
Stanowi raczej instrument rozważany w przypadku poważnych problemów instytucji finansowej.
W tym ujęciu moratorium może służyć uporządkowaniu procesu naprawczego albo restrukturyzacyjnego. Jego celem jest również ograniczenie chaosu płatniczego.
Znaczenie moratorium dla rynku ubezpieczeń
Moratorium ma dla rynku ubezpieczeń podwójne znaczenie.
W ubezpieczeniach eksportowych pozwala objąć ochroną zdarzenia pozostające poza kontrolą przedsiębiorcy. Mogą one wynikać z decyzji państw albo kryzysów systemowych.
Z kolei w ujęciu nadzorczym może stanowić narzędzie ochrony stabilności rynku. Dotyczy to sytuacji, w których zagrożony jest sam zakład ubezpieczeń.
W obu przypadkach występuje wspólny element.
Moratorium przerywa zwykły bieg zobowiązań i tworzy stan nadzwyczajny.
Taka sytuacja wymaga precyzyjnego uregulowania. Bez tego trudno byłoby ustalić zasady odpowiedzialności albo zastosowania szczególnych środków ochronnych.
Moratorium w praktyce ubezpieczeniowej
Działanie moratorium najłatwiej przedstawić na przykładzie eksportera.
Przedsiębiorca sprzedaje towar albo usługę za granicę. Następnie rząd państwa dłużnika ogłasza powszechne moratorium płatnicze.
W takiej sytuacji problem nie sprowadza się do zwykłego sporu handlowego.
Powstaje ryzyko polityczne, które może być objęte ochroną KUKE na zasadach ustawowych.
Ubezpieczyciel analizuje wtedy, czy rzeczywiście doszło do zdarzenia odpowiadającego ustawowemu rozumieniu moratorium.
Sprawdza również związek pomiędzy tym zdarzeniem a brakiem zapłaty. Znaczenie ma także spełnienie warunków umowy oraz procedur zgłoszenia szkody.
Czym moratorium nie jest?
Moratorium nie oznacza każdego przypadku problemów z płatnością.
Nie jest zwykłym opóźnieniem ani automatycznie każdą restrukturyzacją długu. Nie oznacza również samej trudnej sytuacji finansowej kontrahenta.
W klasycznym znaczeniu ubezpieczeniowym chodzi o sytuację bardziej wyjątkową i systemową.
Jeżeli dłużnik nie płaci z powodu własnych problemów, mamy do czynienia z typowym problemem wypłacalności albo zwłoki.
Jeżeli natomiast brak płatności wynika z decyzji państwa o ich wstrzymaniu, sytuacja może mieć charakter moratorium w rozumieniu ryzyka politycznego.
Podsumowanie
Moratorium w ubezpieczeniach oznacza czasowe wstrzymanie wykonywania określonych zobowiązań albo płatności.
Ma szczególne znaczenie wtedy, gdy staje się zdarzeniem prawnym wpływającym na odpowiedzialność ubezpieczeniową lub stabilność zakładu ubezpieczeń.
W polskiej praktyce najważniejsze znaczenie ma jako element ryzyka politycznego w ubezpieczeniach eksportowych.
W europejskim ujęciu ostrożnościowym może być także narzędziem zarządzania kryzysem instytucji ubezpieczeniowej.
Więcej na temat pojęć związanych z ubezpieczeniami znajdziesz także na: https://subiektywnieoubezpieczeniach.blogspot.com/
Zobacz też: Minimalny okres ochrony